नवी दिल्ली – पश्चिम आशियातील दीर्घकालीन तणाव संपुष्टात आणण्याच्या दृष्टीने एक अत्यंत मोठे पाऊल टाकत, अमेरिका आणि इराणने एका ऐतिहासिक शांतता करारावर डिजिटल पद्धतीने स्वाक्षरी केली आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि उपराष्ट्राध्यक्ष जे.डी. वॅन्स यांच्यासह इराणच्या संसदेचे अध्यक्ष गालिबाफ यांनी या करारावर शिक्कामोर्तब केले आहे. वृत्तसंस्थांच्या माहितीनुसार या कराराचा सर्वात महत्त्वाचा परिणाम म्हणजे गेल्या १०० दिवसांहून अधिक काळ बंद असलेली आणि जागतिक तेल व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाची असलेली होर्मुझची सामुद्रधुनी येत्या शुक्रवारपर्यंत, म्हणजेच १९ जूनपर्यंत पूर्णपणे खुली केली जाणार आहे. फ्रान्समध्ये आयोजित जी-७ (G7) शिखर परिषदेच्या पार्श्वभूमीवर अध्यक्ष ट्रम्प यांनी फ्रेंच अध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांच्याशी चर्चा करताना या कराराची अधिकृत घोषणा केली.
या डिजिटल करारानंतर आता शुक्रवारी स्वित्झर्लंडमधील जिनिव्हा येथे एका भव्य प्रत्यक्ष स्वाक्षरी सोहळ्याचे आयोजन करण्यात आले आहे, ज्यामध्ये जे.डी. वॅन्स अमेरिकन शिष्टमंडळाचे नेतृत्व करतील. अध्यक्ष ट्रम्प यांनी या कराराचे वर्णन ‘अत्यंत शक्तिशाली दस्तऐवज’ असे केले असून, त्यांनी ओबामा प्रशासनाच्या काळातील ‘जेसीपीओए’ (JCPOA) करारावर कडक टीका केली. नवीन करारानुसार इराणने अण्वस्त्रे न बनवण्याचे पूर्णपणे मान्य केले असून, त्या बदल्यात अमेरिकेने इराणवरील नौदल नाकेबंदी उठवण्याचा निर्णय घेतला आहे. या करारामुळे जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी घसरण झाली असून शेअर बाजारात विक्रमी तेजी पाहायला मिळत आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी सध्या जहाजांसाठी अंशतः खुली करण्यात आली असून, तिथून काही सागरी सुरुंग (Mines) काढण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे. हा मार्ग पूर्णपणे टोलमुक्त आणि मुक्त प्रवासासाठी उपलब्ध असेल, असेही ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले आहे. इराणने हा मार्ग १०० दिवसांहून अधिक काळ बंद ठेवून आपली ताकद दाखवून दिली होती, मात्र आता दोन्ही देशांनी समंजसपणाची भूमिका घेतल्याचे चित्र आहे. अमेरिकेच्या स्वातंत्र्याच्या २५० व्या वाढदिवसापूर्वी आणि स्वतःच्या वाढदिवसाच्या मुहूर्तावर हा करार पूर्ण करण्यासाठी ट्रम्प यांच्यावर मोठा राजकीय दबाव होता.
फ्रेंच अध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी या कराराचे स्वागत केले असून, यामुळे केवळ अण्वस्त्र प्रसारच थांबणार नाही, तर लेबनॉनमध्येही शांतता प्रस्थापित होण्यास मदत होईल, असा विश्वास व्यक्त केला आहे. मात्र, दुसरीकडे इस्रायलमधील काही मंत्र्यांनी या करारावर नाराजी व्यक्त केली असून, या प्रक्रियेत काही अडथळे येण्याची शक्यताही वर्तवण्यात येत आहे. या परिषदेदरम्यान ट्रम्प यांनी युक्रेन युद्धाबाबतही अध्यक्ष झेलेन्स्की आणि पुतिन यांच्याशी चर्चा केल्याचे नमूद केले. तसेच, गमतीदार संवादादरम्यान ट्रम्प यांनी एका फ्रेंच फायटरच्या विजयाबद्दल मॅक्रॉन यांचे अभिनंदनही केले. सध्या संपूर्ण जगाचे लक्ष शुक्रवारी होणाऱ्या जिनिव्हा येथील अधिकृत सोहळ्याकडे लागले आहे, ज्यामुळे पश्चिम आशियात कायमस्वरूपी शांतता नांदण्याची आशा निर्माण झाली आहे.
