इराणच्या सर्वोच्च लष्करी कमांडने जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा असलेला हॉर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) हा सागरी मार्ग बंद करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. अमेरिकेने आणि इस्रायलने शस्त्रसंधीच्या कराराचे तसेच सामंजस्य करारातील (MOU) अटींचे उल्लंघन केल्याचा आरोप करत इराणने हे पाऊल उचलले आहे. दक्षिण लेबनॉनमध्ये इस्रायली सैन्याकडून होणारे सततचे हल्ले आणि त्यात शेकडो निष्पाप लोकांचा होणारा मृत्यू याला अमेरिका जबाबदार असल्याचे सांगत इराणने ही कारवाई करण्याची घोषणा केली आहे. इराणच्या ‘मेयर’ (Mehr) या अधिकृत वृत्तसंस्थेने या लष्करी निर्णयाची पुष्टी केली असून, अमेरिकेने करारातील पहिल्याच परिच्छेदाचे पालन न केल्यामुळे हा पेच निर्माण झाल्याचे म्हटले आहे.
या निर्णयामुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. हॉर्मुझची सामुद्रधुनी हे इराणचे सर्वात शक्तिशाली ‘आर्थिक अस्त्र’ मानले जाते. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी नुकत्याच झालेल्या G7 बैठकीत इशारा दिला होता की, जगाकडे केवळ चार आठवड्यांचा तेल साठा शिल्लक आहे आणि अशा वेळी हा मार्ग बंद होणे म्हणजे जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी मोठे संकट ठरू शकते. दरम्यान, इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांनी आपण कोणत्याही कराराला बांधील नसल्याचे स्पष्ट केल्यामुळे लेबनॉनमधील लष्करी कारवाया थांबण्याची चिन्हे दिसत नाहीत.
दुसरीकडे, राजनैतिक पातळीवर हालचालींना वेग आला असून अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जे.डी. वॅन्स यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चा येत्या रविवारपासून सुरू होऊ शकते. पाकिस्तानचे गृहमंत्री देखील सध्या इराणमध्ये असून ते या वादावर तोडगा काढण्याचा आणि शांतता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. मात्र, इराणने चर्चेसाठी काही कठोर अटी ठेवल्या आहेत. जोपर्यंत दक्षिण लेबनॉनसह सर्व आघाड्यांवर पूर्णपणे शस्त्रसंधी लागू होत नाही, अमेरिकेचे निर्बंध हटवले जात नाहीत आणि इराणची गोठवलेली मालमत्ता पुन्हा मुक्त केली जात नाही, तोपर्यंत इराण चर्चेच्या टेबलावर येण्यास तयार नसल्याचे संकेत मिळत आहेत.
सध्या इराणच्या लष्करी कमांडने हा मार्ग बंद करण्याची केवळ घोषणा केली आहे की प्रत्यक्षात कार्यवाही सुरू केली आहे, याबाबत काहीसे संभ्रमाचे वातावरण असले तरी, इराणने या माध्यमातून अमेरिकेवर मोठा दबाव निर्माण केल्याचे स्पष्ट दिसत आहे. स्वित्झर्लंडमध्ये अमेरिका आणि इराण यांच्यात होणारी नियोजित चर्चा आता या नवीन घडामोडींमुळे धोक्यात आली असून, आगामी काही तास जागतिक राजकारणासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
