जगाच्या इतिहासात अण्वस्त्राचा प्रत्यक्ष वापर करणारा अमेरिका हा आतापर्यंतचा एकमेव देश आहे. दुसऱ्या महायुद्धात जपानच्या हिरोशिमा शहरावर टाकलेल्या ‘लिटल बॉय’ या अणूबाँबने अवघ्या काही सेकंदात १,५०,००० हून अधिक नागरिकांचा बळी घेतला होता आणि त्याचे घातक परिणाम जपान आजही भोगत आहे. याच पार्श्वभूमीवर, अमेरिकेने आता आपल्या अण्वस्त्रांच्या ताफ्यात ‘B61-13’ नावाच्या एका अत्यंत भयानक आणि विध्वंसक अण्वस्त्राचा समावेश केला असून, यामुळे जागतिक राजकारणात खळबळ माजली आहे.
अमेरिकेने या नव्या अण्वस्त्राच्या समावेशाला ‘डायमंड स्टॅम्पिंग’ (Diamond Stamping) असे नाव दिले आहे. सामान्यतः ‘डायमंड’ हे प्रेमाचे प्रतीक मानले जात असले तरी, शस्त्रास्त्रांच्या भाषेत याचा अर्थ ‘पूर्ण सज्जता’ असा होतो. जेव्हा एखादे शस्त्र ‘डायमंड स्टॅम्प’ केले जाते, तेव्हा त्याचा अर्थ असा होतो की ते अधिकृतपणे लष्करी साठ्याचा भाग बनले असून युद्धासाठी पूर्णपणे तयार आहे. हे नवीन अस्त्र B-61 मालिकेतील १३ वी आवृत्ती असून तो एक ‘ग्रॅव्हिटी बाँब’ आहे. याचा अर्थ असा की, या बाँबला स्वतःचे इंजिन किंवा मोटर नसते, तर विमानातून सोडल्यानंतर तो केवळ गुरुत्वाकर्षणाच्या जोरावर खाली पडतो.
या अण्वस्त्राची तांत्रिक वैशिष्ट्ये अत्यंत थक्क करणारी आणि तितकीच भीतीदायक आहेत. हा बाँब आकाराने अत्यंत लहान असून त्याची लांबी केवळ १२ फूट आणि रुंदी १३ इंच आहे. याचे वजन साधारण ३२० किलो आहे, जे हिरोशिमावर टाकलेल्या बाँबपेक्षा १३ पटीने कमी आहे. मात्र, याचे विध्वंसक सामर्थ्य प्रचंड असून ते हिरोशिमाच्या बाँबपेक्षा २४ पटीने अधिक शक्तिशाली आहे. या अण्वस्त्राची क्षमता ३६० किलोटन इतकी असून, ते केवळ मोठी शहरेच नाही तर संपूर्ण डोंगररांगा एका क्षणात नष्ट करण्यास सक्षम आहे. याव्यतिरिक्त, या बाँबच्या पुढच्या भागाला एक विशेष ‘हार्डन नोज कोन’ (Hardened Nose Cone) बसवण्यात आला आहे, ज्यामुळे तो जमिनीच्या खोलवर असलेले शत्रूचे बंकर्स भेदून तिथे अणूस्फोट घडवून आणू शकतो.
या शक्तिशाली अस्त्राचा वापर करण्यासाठी अमेरिकेने केवळ विशिष्ट विमानांची निवड केली आहे. हे अण्वस्त्र केवळ B2 आणि B-21 सारख्या प्रगत स्टेल्थ बॉम्बर्सद्वारेच डागले जाऊ शकते. विशेष म्हणजे, ही विमाने एकाच मोहिमेत असे अनेक बाँब वाहून नेण्यास सक्षम आहेत, ज्यामुळे एकाच वेळी अनेक लक्ष्यांवर अचूक आणि विध्वंसक हल्ला करणे शक्य होईल.
अमेरिकेने या नवीन अण्वस्त्राची निर्मिती का केली, यावर स्पष्टीकरण देताना वॉशिंग्टनने बदलत्या जागतिक सुरक्षा वातावरणाचा हवाला दिला आहे. रशिया आपल्या अण्वस्त्रांचे वेगाने आधुनिकीकरण करत आहे, चीन आपला अणूसाठा झपाट्याने वाढवत आहे आणि उत्तर कोरिया सातत्याने क्षेपणास्त्र चाचण्या करत आहे. अशा परिस्थितीत आपल्या सुरक्षेसाठी आणि शत्रूला धाकात ठेवण्यासाठी (Deterrence) हे पाऊल उचलणे गरजेचे असल्याचे व्हाईट हाऊसचे म्हणणे आहे. जरी अमेरिका याला केवळ संरक्षणात्मक उपाय मानत असली, तरी अण्वस्त्रांच्या या वाढत्या स्पर्धेमुळे जगावरील अणूयुद्धाचे सावट अधिक गडद झाले आहे. आजच्या युगात कोणालाही प्रत्यक्ष अणूयुद्ध नको असले, तरी प्रत्येक महासत्ता त्या युद्धाचा ‘ट्रिगर’ आपल्या हातात ठेवण्यासाठी धडपडत असल्याचे यावरून स्पष्ट होते.
