आजच्या प्रगत कॉर्पोरेट जगात कर्मचाऱ्यांना त्यांचे कौशल्य वाढवण्यासाठी आणि कामाचा वेग वाढवण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात ‘एआय’ (AI) तंत्रज्ञान आत्मसात करण्याचा वारंवार सल्ला दिला जातो, परंतु अत्यंत चिंतेची बाब म्हणजे हीच तंत्रज्ञानाची ओढ आता दहशतवादी संघटनांमध्येही मोठ्या प्रमाणात दिसून येत आहे. केंब्रिज विद्यापीठाने केलेल्या एका नवीन संशोधनानुसार, बोको हराम आणि इस्लामिक स्टेट सारख्या अत्यंत धोकादायक दहशतवादी संघटना आता ‘एआय’ तंत्रज्ञानाचा वापर अत्यंत प्रभावीपणे आणि सावधपणे करत आहेत. या संघटना केवळ या तंत्रज्ञानाचा वापर करत नाहीत, तर त्यांनी आपल्या कार्यकर्त्यांना एआय वापरण्याचे विशेष प्रशिक्षण देण्यासही सुरुवात केली आहे. ज्या एआय मॉडेल्सचा वापर सामान्य नागरिक सादरीकरणे (PPT) तयार करण्यासाठी किंवा जेवणाच्या नवनवीन रेसिपी शोधण्यासाठी करतात, त्याच चॅटजीपीटी (ChatGPT), क्लॉड (Claude) आणि चीनच्या ‘डीपसीक’ (Deepseek) सारख्या साधनांचा वापर करून दहशतवादी आता हल्ल्यांचे नियोजन, शस्त्रास्त्रांचे आधुनिकीकरण आणि अगदी बॉम्ब बनवण्याचे तंत्र आत्मसात करत आहेत.
दहशतवादी संघटनांनी या प्रगत तंत्रज्ञानाचा अवलंब अत्यंत उत्साहाने केला असून, त्यांनी यासाठी आता स्वतंत्र ‘एआय सेल्स’ (AI Cells) देखील स्थापन केले आहेत, जे केवळ तंत्रज्ञानावर आधारित हल्ल्यांवर लक्ष केंद्रित करतात. केंब्रिज विद्यापीठाच्या अभ्यासात एका बोको हराम कमांडरचे एक महत्त्वाचे विधान उद्धृत करण्यात आले आहे, ज्यानुसार सध्याचे नियमन नसलेले एआय तंत्रज्ञान त्यांच्यासाठी ‘देवाकडून मिळालेली एक मोठी देणगी’ ठरत आहे. या दहशतवाद्यांनी एआय मॉडेल्समध्ये असलेले सुरक्षेचे तांत्रिक अडथळे (safeguards) अत्यंत सहजपणे ओलांडण्याचे किंवा त्याला बगल देण्याचे मार्ग शोधून काढले आहेत. सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांना अद्याप असा कोणताही खात्रीशीर मार्ग सापडलेला नाही, ज्यामुळे गुन्हेगारी प्रवृत्तीच्या लोकांना रासायनिक शस्त्रे किंवा घातक स्फोटके बनवण्याची माहिती मिळवण्यापासून पूर्णपणे रोखता येईल, आणि हीच तांत्रिक त्रुटी दहशतवाद्यांच्या पथ्यावर पडत आहे.
दहशतवादासाठी एआयचा हा वापर अचानक सुरू झालेला नाही, तर तो टप्प्याटप्प्याने आणि नियोजनबद्ध पद्धतीने विकसित झाला आहे. २०२३ मध्ये जेव्हा ही एआय साधने सार्वजनिकरित्या उपलब्ध झाली, तेव्हापासून या गटांनी त्यांचा सक्रिय वापर सुरू केला होता. सुरुवातीच्या काळात त्यांनी केवळ प्रचारासाठी आकर्षक पोस्टर्स तयार करणे आणि आपली कट्टरपंथी विचारसरणी जगभरात पसरवण्यासाठी विविध भाषांमध्ये तिचे अचूक अनुवाद करण्यासाठी एआयची मदत घेतली. त्यानंतर, या अतिरेक्यांनी जगभरातील लोकांची तांत्रिक फसवणूक करून दहशतवादी कारवायांसाठी मोठ्या प्रमाणावर निधी गोळा करण्यासाठी एआयचा वापर करून आर्थिक गैरव्यवहार (fraud) करण्यास सुरुवात केली. आज ही परिस्थिती इतकी गंभीर झाली आहे की, दहशतवादी थेट प्रत्यक्ष हल्ल्यांच्या योजना आखण्यासाठी आणि सुरक्षा दलांच्या बचावात्मक तटबंदीला छेद देण्यासाठी एआयचा वापर करत आहेत.
एआय तंत्रज्ञानाचा वापर करून दहशतवादी स्वतःचे प्राण वाचवत आहेत आणि सामान्य जनतेसाठी असलेला धोका कैक पटीने वाढवत आहेत. केंब्रिजच्या संशोधकांच्या मते, दहशतवाद्यांना आता हे कळून चुकले आहे की प्रत्यक्ष प्रयोगात होणारी एखादी छोटी चूक त्यांच्यासाठी जीवघेणी ठरू शकते, म्हणून ते प्रत्यक्ष हल्ल्यापूर्वी एआयच्या साहाय्याने आभासी जगात सुरक्षितपणे प्रयोग करत आहेत, ज्यामुळे त्यांच्या बाजूची होणारी जीवितहानी टाळली जात आहे. ‘टेक अगेन्स्ट टेररिझम’ (Tech Against Terrorism) नावाच्या संस्थेने विकसित केलेल्या ‘एआय टेररिझम ट्रॅकर’ च्या आकडेवारीनुसार, आतापर्यंत किमान ३० अशा घटनांची पुष्टी झाली आहे जिथे दहशतवाद्यांनी एआयचा थेट वापर केला होता आणि या हल्ल्यांमध्ये ७० हून अधिक निरपराध लोकांचा मृत्यू झाला आहे. या विध्वंसक कारवायांमध्ये किमान ११ वेगवेगळ्या प्रकारच्या एआय साधनांचा वापर करण्यात आला आहे.
या समस्येचे गांभीर्य वाढवणारी दुसरी महत्त्वाची बाजू म्हणजे एआय मॉडेल्सची असलेली अपूर्ण आणि कमकुवत सुरक्षा यंत्रणा होय. एका विशेष चाचणीत असे दिसून आले की, स्फोटके कशी बनवावीत याबद्दल विचारलेल्या प्रश्नांना एआय मॉडेल्सनी केवळ ८० टक्के वेळा उत्तर देण्यास नकार दिला. याचाच अर्थ असा की, प्रत्येक पाचपैकी एका प्रयत्नात एआय बॉम्ब बनवण्याची सविस्तर माहिती पुरवत आहे. ही आकडेवारी जगभरातील तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या सुरक्षिततेच्या दाव्यांवर मोठे प्रश्नचिन्ह उपस्थित करते. नायजेरियाच्या घनदाट जंगलात बसलेले बोको हरामचे दहशतवादी देखील आज इतक्या सहजपणे प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर करू शकत आहेत, ही वस्तुस्थिती जागतिक सुरक्षेसाठी एक अत्यंत मोठे आव्हान आणि धोक्याची घंटा आहे.
