न्यूयॉर्क: सध्याचे राजकारण हा केवळ वैयक्तिक स्वार्थाचा खेळ बनला असून, “मी आणि माझे” या विचारसरणीतून कोणत्याही समस्येचे निराकरण होऊ शकत नाही. केवळ “आम्ही आणि आमचे” हाच सर्व समस्यांवरचा खरा उपाय आहे. त्यामुळे लोकशाही व्यवस्थेत राजकारणाला योग्य दिशा देण्यासाठी आणि त्यामध्ये सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी समाजातूनच बदलाची सुरुवात करणे अत्यंत आवश्यक आहे, असे प्रतिपादन राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे (आरएसएस) सरसंघचालक डॉ. मोहनजी भागवत यांनी न्यूयॉर्क येथील एका कार्यक्रमात केले. लोकशाहीमधील राजकारण हे पूर्णपणे लोकमतावर अवलंबून असते; त्यामुळे समाजात जनमत तयार झाल्यास कोणताही राजकारणी चुकीच्या मार्गाने जाण्याचे धाडस करणार नाही. यासाठी स्थानिक पातळीवर निःस्वार्थ सेवेचे केंद्र तयार करून समाजात एकतेचे वातावरण निर्माण करणे गरजेचे आहे, असेही ते म्हणाले.
न्यूयॉर्कमधील प्रसिद्ध मॅडिसन स्क्वेअर गार्डन येथे २९ ऑगस्ट २०२६ रोजी ‘अमेरिकन हिंदूज फॉर एंगेजमेंट अँड डायलॉग’ (AHEAD) फोरम आणि स्थानिक भारतीय संघटनांतर्फे आयोजित ‘युनिव्हर्सल वननेस सेलिब्रेशन’ (जागतिक एकात्मता सोहळा) कार्यक्रमात त्यांनी अनिवासी भारतीय समुदायाला संबोधित केले. या कार्यक्रमात सुमारे ५,००० नागरिक उपस्थित होते.
सरसंघचालक म्हणाले, भारताची पारंपरिक विचारसरणी नेहमीच संपूर्ण मानवतेच्या एकतेवर भर देत आली आहे. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर तयार झालेल्या संविधानाने देखील याच वैश्विक एकतेच्या आणि बंधुभावाच्या मूल्यांवर मोठा भर दिला आहे. परंतु, दुर्दैवाने आज समाजात तसे घडताना दिसत नाही, कारण अशा प्रकारची मानवी मूल्ये केवळ राजकारणाद्वारे प्रस्थापित केली जाऊ शकत नाहीत. राजकारणाच्या मर्यादा स्पष्ट करताना सरसंघचालक म्हणाले की, राजकारण आता स्वार्थापुरते मर्यादित झाले आहे आणि म्हणूनच आपल्याला समाजापासूनच कामाची सुरुवात करावी लागेल. या अंतर्गत समाजातील सर्व घटकांना एकत्र आणण्यासाठी संवादाची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे. विशेषतः २०१८ मधील भाषणानंतर देशभरातून मिळालेल्या उत्स्फूर्त प्रतिसादानंतर, भारतात मुस्लिम आणि ख्रिश्चन समुदायासोबत टप्प्याटप्प्याने संवाद साधण्यास सुरुवात झाली असून हा संवाद सातत्याने पुढे जात आहे. संवाद ही बदलाची पहिली पायरी असून, त्यासोबतच नि:स्वार्थ सेवाकार्य देखील समांतरपणे सुरू ठेवले पाहिजे.
आरएसएसच्या स्थापनेपासूनच सेवाकार्याला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात आले असून, आज समाजात कोणाशीही भेदभाव न करता नि:स्वार्थ भावनेने सेवा केली जात आहे. सध्या संपूर्ण समाजात संघातर्फे १ लाख ३० हजार लहान-मोठे सेवा प्रकल्प राबवले जात आहेत, ज्यामध्ये कोणाचाही धर्म किंवा जात न पाहता केवळ गरजू व्यक्तीला मदत केली जाती. या संदर्भात भूतकाळातील एका घटनेचा दाखला देताना त्यांनी सांगितले की, भारताचा भाग असलेल्या ‘Hana’ किंवा ‘Dad’ नावाच्या ठिकाणी दोन विमानांची हवेत धडक झाली होती, ज्यातील दोन्ही विमाने अरब देशांची होती आणि त्यामधील बहुतांश प्रवासी मुस्लिम धर्मीय होते. या भीषण दुर्घटनेनंतर संघाचे लोक सर्वात आधी घटनास्थळी पोहोचले. त्यांनी जखमींवर उपचार केले, मृतांचे मृतदेह बाहेर काढले आणि त्यांच्या नातेवाईकांना मृतदेहांची ओळख पटवण्यापासून ते अंत्यविधी पूर्ण करण्यापर्यंत सर्व मदत केली. हे काम करताना पीडित व्यक्ती मुस्लिम आहेत असा विचार कोणाच्याही मनात आला नाही, कारण संघ केवळ सेवाभाव देण्यावर विश्वास ठेवतो आणि बदल्यात काहीही अपेक्षा ठेवत नाही. चुकीच्या नरेटिव्हजमुळे लोकांमध्ये संघाबद्दल गैरसमज निर्माण झाले असले, तरी प्रत्यक्ष आतून संघाचे कार्य अनुभवल्यास हे गैरसमज दूर होतात असे त्यांनी नमूद केले.
समाजात बदल घडवून आणण्यासाठी केवळ बौद्धिक उपदेश पुरेसे नसून, प्रत्यक्ष कृतीची गरज असते. मानवी स्वभावातील अंतर्विरोध स्पष्ट करताना सरसंघचालकांनी स्वतःचे एक रंजक उदाहरण दिले. ते म्हणाले की, ते स्वतः मधुमेहाचे रुग्ण असून त्यांच्यासाठी साखर खाणे पूर्णपणे वर्ज्य आहे. डॉक्टरांना आणि स्वतःलाही याची संपूर्ण जाणीव असूनही, जेव्हा एखादा गोड पदार्थ समोर येतो, तेव्हा ते काहीतरी कारण शोधून तो पदार्थ खातातच. मानवी स्वभावही असाच आहे; लोकांना काय योग्य आणि काय अयोग्य हे बौद्धिकदृष्ट्या सर्व ठाऊक असते, परंतु आपल्या वैयक्तिक आवडी-निवडी आणि लहान-सहान स्वार्थापोटी लोक योग्य मार्गापासून भरकटतात. म्हणूनच केवळ बौद्धिक शिक्षणापेक्षा प्रत्यक्ष व्यवहारातील आचरण महत्त्वाचे ठरते. सर्व धर्मांमधील धार्मिक विधी आणि संस्कार हेच लोकांना प्रत्यक्ष जीवन जगण्याची आणि योग्य आचरणाची शिस्त शिकवतात, ज्यामुळे व्यक्तीमध्ये प्रत्यक्ष आचरणाचा बदल घडू शकतो.
उपस्थितांचे आभार मानताना सरसंघचालकांनी सांगितले की, या सत्रांमधून त्यांना खूप काही शिकायला मिळाले असून, जागतिक शांतता आणि एकतेच्या बाबतीत सर्वांचे विचार एकाच दिशेने चालले आहेत. आपण सर्वांनी स्थानिक पातळीवर काम सुरू केले, तर आपण संपूर्ण जगाची परिस्थिती बदलू शकतो, जरी या कामाला मोठा काळ लागणार असला तरीही ही प्रक्रिया अत्यंत आवश्यक आहे. जर आपण स्थानिक पातळीवर निःस्वार्थ सेवेचे आदर्श मॉडेल तयार केले आणि हा संवाद देश, राज्य, जिल्हा, ब्लॉक आणि अगदी खालच्या पातळीपर्यंत नेला, तर संपूर्ण जगाचे वातावरण बदलणे शक्य होईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
