पुणे: आगामी गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर पुण्यामध्ये पारंपरिक संस्कृती विनाशाच्या उंबरठ्यावर उभी असल्याची भीती व्यक्त करत सामान्य पुणेकरांनी कर्कश डीजे आणि लाऊडस्पीकरविरुद्ध तीव्र आंदोलनाचे हत्यार उपसले आहे. पुण्यातील अभिनव चौक ते ऐतिहासिक शनिवार वाडा दरम्यान काढण्यात आलेल्या भव्य पायी मोर्चामध्ये आणि गुडलक चौकातील निदर्शनांमध्ये हजारो नागरिक एकत्र आले असून, ‘अबकी बार लाऊडस्पीकर हद्दपार’ अशा घोषणांनी पुणे शहर दणाणून सोडले आहे. कोणत्याही विशिष्ट सणाला किंवा उत्सवाला विरोध नसून केवळ आरोग्याला घातक ठरणाऱ्या गोंगाटावर आणि अश्लील गाण्यांवर सरसकट बंदी आणली जावी, या मागणीसाठी पुणेकर रस्त्यावर उतरले आहेत. सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयाच्या नियमांना धाब्यावर बसवून मानवी आरोग्याशी खेळणाऱ्या व्यावसायिक प्रवृत्ती आणि त्यांच्या पाठीशी उभ्या असणाऱ्या राजकीय नेत्यांविरोधात पुणेकरांनी आक्रमक भूमिका घेतली असून, यंदाचा गणेशोत्सव ‘डीजेमुक्त’ करण्यासाठी संपूर्ण शहरातून संतापाची लाट उसळली आहे.
या आंदोलनात सहभागी झालेल्या सामान्य नागरिकांनी डीजे आणि डॉल्बी सिस्टीममुळे मानवी आरोग्यावर आणि दैनंदिन जीवनावर होणारे भयानक परिणाम सविस्तरपणे मांडले आहेत. विसर्जन मिरवणुकीत आणि इतर सणांमध्ये वाढवल्या जाणाऱ्या प्रचंड डेसिबलच्या आवाजामुळे ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले, महिला आणि रुग्णालयातील आजारी रुग्णांचे जगणे असह्य झाले आहे. या कर्णकर्कश गोंगाटामुळे अनेकांचे रक्तदाब (ब्लड प्रेशर) प्रचंड वाढत असून कानाचे धडे बसण्याची, कर्णबधिर होण्याची आणि हृदयविकाराचा झटका (हार्ट अटॅक) येण्याची भीती निर्माण झाली आहे. आंदोलनात सहभागी एका साध्या नागरिकाने अत्यंत वेदनादायक वैयक्तिक अनुभव सांगताना स्पष्ट केले कि, स्पीकरच्या अतोनात भडीमारामुळे त्यांचे स्वतःचे आजोबा १९९० साली दगावले होते, ज्या प्रकरणाला आता ३० वर्षे उलटून गेली तरीही परिस्थिती बदललेली नाही. विसर्जन मिरवणुकीच्या आदल्या दिवशी संध्याकाळी साडेसात-आठ वाजेपासून सुरू होणारा हा गोंधळ मिरवणूक संपेपर्यंत सलग दोन-तीन दिवस सुरू राहतो, ज्यामुळे स्थानिक गल्ल्यांमध्ये राहणाऱ्या नागरिकांचे डोके दुखू लागते आणि घरात राहणे अशक्य होते. या भयंकर परिस्थितीमुळे स्थानिक रहिवाशांना सणांचे हे काही दिवस स्वतःचे राहते घर सोडून इतर ठिकाणी आश्रय घेण्यासाठी शहराबाहेर निघून जावे लागत आहे. केवळ मानवावरच नव्हे, तर मुक्या प्राण्यांवर आणि हवेतील पक्ष्यांवरही या प्राणघातक आवाजाचा अतिशय वाईट परिणाम होत असल्याचा मुद्दा नागरिकांनी पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचे महत्त्व पटवून देताना मांडला.
देताना मांडला.
पुणे ही महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी मानली जाती, परंतु गेल्या काही वर्षांत गणेशोत्सवाच्या नावाखाली सुरू झालेल्या हिडीस प्रवृत्तींमुळे या संस्कृतीचे संपूर्ण विद्रुपीकरण चालले आहे. मिरवणुकीत वाजवल्या जाणाऱ्या अश्लील गाण्यांवर आणि ‘मुंगळा डान्स’ सारख्या विकृत प्रकारांवर होणारा धांगडधिंगा पाहून पुण्यातील सुसंस्कृत कुटुंबे, महिला आणि तरुण पिढी गणेश विसर्जन मिरवणुकीत सहभागी होण्यास स्पष्ट नकार देत आहेत. या पार्श्वभूमीवर, आंदोलकांनी स्पष्ट केले की त्यांचा विरोध हिंदू सणांना नसून उत्सवाच्या नावाखाली सुरू असलेल्या व्यावसायिक गुंडगिरीला आहे. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे (आरएसएस) कार्यकर्ते असलेल्या राजेश मंदिरे यांनी जाहीरपणे सांगितले की, डीजेला विरोध केल्यामुळे कोणीही ‘हिंदू विरोधी’ किंवा ‘धर्मद्रोही’ ठरत नाही. हिंदू धर्माच्या परंपरेमध्ये गोंगाट करण्याला नव्हे, तर शांतपणे आणि भक्तीभावाने रामरक्षा, हनुमान चालीसा किंवा गणपती अथर्वशीर्षाचे पठण करण्याला महत्त्व दिले गेले आहे. त्यामुळे ढोल-ताशा, लेझिम यांसारख्या पारंपरिक वाद्यांना मर्यादा घालून परवानगी द्यावी, परंतु अश्लील गाणी वाजवून संस्कृतीची पायमल्ली करणाऱ्या आणि समाजाची संवेदनशीलता मारणाऱ्या डीजेवर पूर्ण बंदी आणलीच पाहिजे, असा दृढ निर्धार नागरिकांनी व्यक्त केला आहे.
या समस्येचे सर्वात संतापजनक कारण म्हणजे राजकीय नेते आणि प्रशासनाचे असलेले उघड लागेबांधे असल्याचे पुणेकरांनी उघड केले आहे. ज्या दिवशी विद्यानंद बापट महापालिकेत डीजे विरोधात आणि आवाजाच्या मर्यादेवर बोलले, त्या दिवशी सर्वपक्षीय राजकीय नेत्यांच्या गुंडांनी आणि कार्यकर्त्यांनी एकत्र येऊन त्यांच्यावर हल्ला केला, पोलिसांनी त्यांना बाहेर काढले आणि सोशल मीडियावर त्यांना हिंदू-विरोधी ठरवण्याचे प्रयत्न झाले. या धक्कादायक घटनेमुळे पुणेकरांमध्ये प्रचंड रोष निर्माण झाला असून, लोकप्रतिनिधी आणि महापौर हे समाजाच्या हिताचा विचार करण्याऐवजी स्वतःच्या राजकीय स्वार्थासाठी केवळ हुल्लडबाज कार्यकर्त्यांचे आणि व्यावसायिक मंडळांचे समर्थन करत आहेत, असा आरोप करण्यात आला आहे. महापौर म्हणतात की ते मंडळाच्या कार्यकर्त्यांसोबत आहेत, पण त्यांनी कार्यकर्त्यांच्या चुकांचे समर्थन न करता संपूर्ण पुणेकरांच्या जीवाची आणि आरोग्याची काळजी घेणे गरजेचे होते, कारण फक्त मंडळ म्हणजे संपूर्ण समाज नव्हे, असा टोला आंदोलकांनी लगावला. डीजे आणि लाऊडस्पीकरच्या व्यवसायात अनेक बड्या राजकारण्यांचे पैसे गुंतलेले असल्यामुळेच ही बंदी कागदावरच राहते, असा गंभीर आरोपही तरुणांनी केला आहे. कायद्याची अंमलबजावणी करणारी पोलीस आणि प्रशासकीय यंत्रणाही राजकीय दबावापुढे हतबल झाली असून, प्रशासनाकडे संपूर्ण पुण्यासाठी केवळ पाच डीबी (डेसिबल) मोजण्याची मीटर उपलब्ध आहेत आणि ती नेमकी कुठे आहेत, याची स्पष्ट माहिती पोलिसांकडेही नाही, असा धक्कादायक अनुभव नागरिकांनी पुराव्यासह मांडला.
पुण्यातील रस्त्यांची आणि वाहतुकीची कोंडी सोडवण्यासाठी तसेच रुग्णवाहिकांना तात्काळ रस्ता मिळवून देण्यासाठी पुण्यातील गणेश मंडळांची संख्या कमी करणे अत्यंत आवश्यक झाले आहे. प्रत्येक पाच फुटांवर स्वतंत्र गणपती बसवून ध्वनी प्रदूषण वाढवण्यापेक्षा, ‘एक पेठ एक गणपती’ किंवा ग्रामीण भागाप्रमाणे ‘एक गाव एक गणपती’ ही संकल्पना राबवून मोकळ्या मैदानावर उत्सव साजरा केला जावा, अशी महत्त्वाची सूचना जुन्या जाणत्या पुणेकरांनी केली आहे. डीजे, प्लाझ्मा, प्रेशर मिड किंवा डॉल्बी अशा कोणत्याही वेगवेगळ्या तांत्रिक नावांच्या छळाला भीक न घालाता, पोलिसांनी केवळ गर्दी व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेली पब्लिक अनाऊन्समेंट सिस्टीम (PA System) वापरावी आणि खाजगी मंडळांना लाऊडस्पीकर लावण्याची परवानगी पूर्णपणे नाकारावी, अशी स्पष्ट मागणी करण्यात आली आहे. जोपर्यंत या कर्कश आवाजाला कारणीभूत असणाऱ्या समाजकंटकांवर कठोर कायदेशीर गुन्हे दाखल करून त्यांची कायमस्वरूपी अंमलबजावणी होत नाही, तोपर्यंत हा लढा थांबणार नाही, असा इशारा पुणेकरांनी दिला आहे. प्रशासकीय आणि राजकीय व्यवस्थेच्या पांघराखाली चालणारा हा ध्वनी प्रदूषणाचा विनाशकारी व्यापार कायमचा बुडवल्याशिवाय शांत बसणार नाही, अशा आक्रमक पवित्र्यात पुणेकरांनी आंदोलन अधिक तीव्र करण्याचा निर्धार बोलून दाखवला आहे.
