आपल्या आकाशगंगेच्या मध्यभागी असलेल्या अथांग आणि रहस्यमय वायूच्या ढगांमध्ये शास्त्रज्ञांना एक अत्यंत गोड आणि आश्चर्यकारक शोध लागला आहे. स्पेनमधील माद्रिद येथील ‘स्पॅनिश नॅशनल रिसर्च कौन्सिल’च्या खगोलशास्त्रज्ञांनी असा दावा केला आहे की, अवकाशातील काही भागाची चव चक्क रॅस्पबेरीसारखी असू शकते. हे वाचायला जरी एखाद्या कल्पित कथेसारखे वाटत असले, तरी त्यामागे ठोस वैज्ञानिक पुरावे आहेत. संशोधकांनी आकाशगंगेच्या केंद्रस्थानी असलेल्या वायू आणि धुळीच्या प्रचंड ढगांमध्ये ‘इरिथ्रुलोज’ (Erythrulose) नावाच्या एका विशिष्ट साखरेचा शोध लावला आहे. ही तीच शर्करा आहे जी नैसर्गिकरित्या रॅस्पबेरी या फळामध्ये आढळते आणि याच कारणामुळे शास्त्रज्ञांनी अंतराळातील या विशिष्ट भागाचा संबंध या फळाच्या चवीशी जोडला आहे.
या शोधाचे महत्त्व समजून घेण्यासाठी आपल्याला ‘आंतरतारकीय माध्यम’ (Interstellar Medium) म्हणजे काय, हे जाणून घेणे आवश्यक आहे. दोन ताऱ्यांच्या किंवा दोन सूर्यमालांच्या दरम्यान जी अथांग रिकामी जागा असते, तिला शास्त्रज्ञ आंतरतारकीय माध्यम म्हणतात. सामान्यतः या भागात केवळ हायड्रोजन, हेलियम वायू आणि काही प्रमाणात धुळीचे कण असतात असे मानले जात असे. मात्र, याच धुळीच्या कणांमध्ये आणि वायूच्या ढगांमध्ये आता इरिथ्रुलोजसारखे गुंतागुंतीचे रासायनिक घटक सापडले आहेत. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, ही शर्करा केवळ फळांमध्येच नसते, तर आपण सौंदर्यासाठी वापरत असलेल्या ‘सेल्फ-टॅनिंग’ स्प्रेमध्येही तिचा मुख्य घटक म्हणून वापर केला जातो. विज्ञानाच्या परिभाषेत सांगायचे तर, या साखरेचे रासायनिक सूत्र C4H8O4 असे असून, त्यामध्ये कार्बनचे चार अणू, हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनचा समावेश आहे. हे सर्व घटक जीवसृष्टीच्या निर्मितीसाठी लागणारे सर्वात मूलभूत आधारस्तंभ मानले जातात.
हा शोध केवळ एका चवीपुरता मर्यादित नसून, तो पृथ्वीवरील जीवसृष्टीच्या रहस्याचा उलगडा करणारा एक अत्यंत महत्त्वाचा दुवा ठरू शकतो. कोट्यवधी वर्षांपूर्वी जेव्हा पृथ्वीची निर्मिती झाली, तेव्हा ती केवळ एक तप्त आणि वितळलेला खडक होती. कालांतराने पृथ्वी थंड झाली, तिथे वातावरण तयार झाले आणि महासागरांची निर्मिती झाली. परंतु, पृथ्वीवर पहिला जीव नेमका कसा जन्माला आला आणि मानवी शरीरातील सर्वात गुंतागुंतीची रचना असलेला डीएनए (DNA) कसा तयार झाला, हा प्रश्न आजही विज्ञानासमोर एक मोठे आव्हान आहे. एका प्रचलित वैज्ञानिक सिद्धांतानुसार, जीवनासाठी आवश्यक असलेली ही रसायने कदाचित पृथ्वीवर तयार झाली नसून ती अंतराळातून आली असावीत.
असे मानले जाते की, अवकाशात तरंगत असलेली ही इरिथ्रुलोजसारखी शर्करा एखाद्या धूमकेतूवर किंवा उल्केवर स्वार होऊन पृथ्वीवर येऊन धडकली असावी. या साखरेची जटिल रचना डीएनएच्या निर्मितीसाठी आवश्यक असलेल्या ‘बिल्डिंग ब्लॉक्स’चे काम करू शकते. म्हणजेच, आपल्या शरीरातील डीएनएच्या पहिल्या धाग्यांची वीण कदाचित या ब्रह्मांडीय धुळीतून आणि शर्करेपासून विणली गेली असावी, जी अंतराळातून पृथ्वीवर प्रवासाला आली होती. अशा प्रकारे, आकाशगंगेच्या केंद्रस्थानी सापडलेली ही ‘रॅस्पबेरी साखर’ केवळ एक खगोलशास्त्रीय शोध नसून, ती मानवाच्या अस्तित्वाचा आणि पृथ्वीवरील जीवनाच्या सुरुवातीचा एक प्राचीन आणि गोड पुरावा ठरू शकते.
