वॉशिंग्टन: अमेरिका आणि इराणमधील शस्त्रसंधी आता अधिकृतपणे संपुष्टात आली असून आखाती प्रदेश पुन्हा एकदा युद्धाच्या भीषण ज्वाळांमध्ये होरपळत आहे. गेल्या २४ तासांत अमेरिकेने दक्षिण इराणवर हल्ल्यांची दुसरी मोठी लाट सुरू केली असून, यामध्ये इराणचे किमान ९० लष्करी तळ उद्ध्वस्त करण्यात आले आहेत. अमेरिकेच्या या आक्रमक पवित्र्यामुळे संपूर्ण आखाती क्षेत्रात दहशतीचे वातावरण निर्माण झाले असून जागतिक तेल पुरवठा साखळी धोक्यात आली आहे.
हा संघर्ष अशा वेळी तीव्र झाला आहे जेव्हा इराण आपले सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या अंत्यसंस्काराची तयारी करत होता, ज्यांचा मृत्यू या युद्धाच्या सुरुवातीला फेब्रुवारीमध्ये झाला होता. इराणने या दुःखद प्रसंगी अमेरिकेकडे युद्धाला काही काळ स्थगिती देण्याची विनंती केली होती, जी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी मान्य केली होती. मात्र, तेहरानपासून मशादपर्यंत अंत्यसंस्काराची मिरवणूक सुरू असतानाच होर्मुझच्या समुद्रधुनीमध्ये तीन व्यापारी जहाजांवर हल्ले झाले. यामध्ये एका गॅस टँकरला आग लागली, तर ओमान-अमिराती सीमेजवळ एका तेलवाहू जहाजावर हल्ला करण्यात आला. कतारच्या एका टँकरवरही ड्रोन हल्ला झाला, ज्यासाठी कतारने थेट इराणच्या ‘इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स’ला (IRGC) जबाबदार धरले आहे.
या चिथावणीला प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने (CENTCOM) अत्यंत वेगवान आणि सर्जिकल स्ट्राईक सुरू केले. पहिल्या लाटेत इराणच्या ८० लक्ष्यांवर हल्ले करण्यात आले, ज्यामध्ये हवाई संरक्षण प्रणाली, किनारपट्टीवरील रडार, जहाजविरोधी क्षेपणास्त्रे आणि ६० हून अधिक आयआरजीसीच्या वेगवान बोटींचा समावेश होता. त्यानंतर आज झालेल्या दुसऱ्या लाटेत किनारपट्टीवरील आणखी ९० लष्करी तळांना लक्ष्य करण्यात आले. बंदर अब्बास, सिरी आणि चाबहार यांसारख्या महत्त्वाच्या शहरांमध्ये प्रचंड स्फोटांचे आवाज ऐकू आले असून इराणच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेने याला ‘शत्रूचे हल्ले’ म्हणून दुजोरा दिला आहे.
या युद्धाला आता एक नवीन आणि गंभीर वळण मिळाले आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी उघड केले की अमेरिकेने रात्रीच्या वेळी इराणचे सर्वात महत्त्वाचे तेल निर्यात केंद्र असलेल्या ‘खर्ग बेटा’वरही हल्ला केला आहे. विशेष म्हणजे, ट्रम्प यांनी आपल्या लष्करी कमांडर्सना या बेटावरील तेलवाहू पाईपलाईन्सना धक्का न लावण्याचे आदेश दिले आहेत. यामागील कारण स्पष्ट करताना ट्रम्प यांनी संकेत दिले की, अमेरिका या बेटावर थेट आक्रमण करून त्याचा ताबा घेऊ शकते. इराणच्या भूभागावर ताबा मिळवण्याचे हे अमेरिकेचे प्रयत्न युद्धाची व्याप्ती वाढवणारे ठरू शकतात.
इराणनेही या हल्ल्यांना चोख प्रत्युत्तर देण्यास सुरुवात केली आहे. अमेरिकन नौदलाच्या पाचव्या ताफ्याचे मुख्यालय असलेल्या बहरीनमध्ये आणि अमेरिकन हवाई तळ असलेल्या कुवेतमधील लष्करी प्रतिष्ठानांवर इराणने क्षेपणास्त्र हल्ले केले आहेत. इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने अमेरिकेवर शस्त्रसंधी आणि सामंजस्य कराराचे उल्लंघन केल्याचा आरोप केला आहे. दुसरीकडे, राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी दावा केला आहे की इराणने अंत्यसंस्काराच्या काळात शांततेचे आश्वासन देऊनही क्षेपणास्त्र हल्ले करून विश्वासघात केला आहे.
या युद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. जगातील एक पंचमांश तेल आणि वायूचा पुरवठा होणाऱ्या या मार्गावर सध्या सुमारे ६,००० खलाशी अडकून पडले आहेत. आंतरराष्ट्रीय विमान कंपन्यांना ऑगस्ट अखेरपर्यंत इराण, इराक आणि लेबनॉनची हवाई हद्द टाळण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. डोनाल्ड ट्रम्प जरी पूर्ण युद्धाची शक्यता नाकारत असले, तरी जमिनीवरची परिस्थिती पाहता ही शस्त्रसंधी आता केवळ कागदावरच उरली असून आखाती प्रदेश एका मोठ्या लष्करी संघर्षाच्या उंबरठ्यावर उभा असल्याचे दिसत आहे.
