जागतिक युद्धाचे स्वरूप आता बदलले असून, भारत केवळ आपल्या सीमांच्या रक्षणापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. भारताने विकसित केलेली नवी लष्करी ताकद आता संपूर्ण पाकिस्तानला व्यापून टाकतेच, पण त्याचबरोबर चीनचे एक तृतीयांश क्षेत्र आणि त्यांचे महत्त्वाचे लष्करी तळही भारतीय शस्त्रांच्या अचूक निशाण्यावर आले आहेत. एकेकाळी युद्धे केवळ सीमेवर किंवा खंदकांमध्ये लढली जात असत, मात्र आज सीमा हा केवळ युद्धाचा सुरुवातीचा टप्पा ठरत आहे. भारत आता अशा अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांची आणि ड्रोनची निर्मिती करत आहे, जी सीमेपासून १००० किलोमीटर खोलवर असलेल्या शत्रूच्या तळांना उद्ध्वस्त करण्यास सक्षम आहेत.
संरक्षण धोरणात मोठी क्रांती
दशकानुदशके भारताचे लष्करी धोरण प्रामुख्याने सीमांच्या रक्षणावर केंद्रित होते. मात्र, आता ही रणनीती बदलली असून ‘बियॉन्ड बॉर्डर’ म्हणजेच सीमेच्या पलीकडे जाऊन शत्रूच्या घरात प्रहार करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. यासाठी भारत केवळ एका शस्त्रावर अवलंबून न राहता, क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनची एक संपूर्ण ‘परिसंस्था’ विकसित करत आहे. या प्रगत शस्त्रागारात आता कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून भारताची ताकद अनेक पटींनी वाढवण्यात आली आहे.
अग्नी प्राईम: भारताचा शक्तिशाली ‘हातोडा’
या नव्या रणनीतीतील सर्वात महत्त्वाचे अस्त्र म्हणजे ‘अग्नी प्राईम’ हे पुढच्या पिढीचे बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र. याला लष्करी भाषेत भारताचा ‘हातोडा’ मानले जात आहे. हे क्षेपणास्त्र वजनाने हलके, अधिक अचूक आणि अत्यंत मोबाइल (फिरते) आहे. याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ते साध्या ट्रक किंवा रेल्वे वॅगनमधूनही डागले जाऊ शकते, ज्यामुळे युद्धकाळात शत्रूला याचे नेमके ठिकाण शोधणे कठीण होते. १००० किलोमीटरपेक्षा जास्त पल्ला असलेल्या या क्षेपणास्त्राद्वारे १००० किलोपर्यंतची अण्वस्त्रे वाहून नेली जाऊ शकतात, ज्यामुळे पाकिस्तानचा प्रत्येक कानाकोपरा आणि चीनचे सीमेजवळील सर्व लष्करी तळ धोक्यात आले आहेत.
निर्भय: रडारला चकवणारे ‘अदृश्य’ क्षेपणास्त्र
अग्नी प्राईम जर शक्तीचे प्रदर्शन असेल, तर ‘निर्भय’ हे भारताचे ‘सर्जिकल स्कॅल्पेल’ मानले जाते. हे एक लांब पल्ल्याचे क्रूझ क्षेपणास्त्र असून ते शत्रूच्या रडारपासून वाचण्यासाठी जमिनीला घासून अत्यंत खालून उड्डाण करते. रडारला चकवण्याच्या या क्षमतेमुळे याला ‘घोस्ट’ असेही संबोधले जाते. १००० किलोमीटर पल्ला असलेल्या या क्षेपणास्त्रात ‘लोइटरिंग’ची विशेष क्षमता आहे; म्हणजेच ते लक्ष्यावर घिरट्या घालू शकते आणि कमांड मिळताच अचूक प्रहार करते.
प्रलय आणि क्वासी-बॅलिस्टिक तंत्रज्ञान
५०० किलोमीटरपर्यंतच्या लक्ष्यांसाठी भारताने ‘प्रलय’ सारखी क्षेपणास्त्रे तैनात केली आहेत. हे एक क्वासी-बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र असून ते उड्डाण करत असताना हवेतच आपला मार्ग अत्यंत अनपेक्षितपणे बदलू शकते. या लवचिकतेमुळे शत्रूची कोणतीही संरक्षण यंत्रणा हे क्षेपणास्त्र हवेत रोखू शकत नाही. याला जोडी म्हणून पृथ्वी आणि नौदलासाठीचे धनुष क्षेपणास्त्र ३५० किलोमीटरपर्यंत १ टन वजनाचा दारूगोळा वाहून नेण्यास सक्षम आहेत. याशिवाय, भारत आता हायपरसॉनिक ग्लाइड आणि हायपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्रे विकसित करण्याच्या अंतिम टप्प्यात आहे.
शेषनाग १५०: स्वस्त आणि प्राणघातक ड्रोन
क्षेपणास्त्रांचा खर्च अधिक असल्याने भारताने ‘शेषनाग १५०’ सारखा स्वस्त आणि प्रभावी ड्रोन पर्याय विकसित केला आहे. हा ड्रोन १००० किलोमीटरपर्यंत प्रवास करू शकतो आणि सलग ५ तास हवेत राहून टेहळणी किंवा हल्ला करू शकतो. यामध्ये ‘स्वॉर्म इंटेलिजन्स’ आणि ‘एआय मदर कोड’चा वापर करण्यात आला आहे, ज्यामुळे अनेक ड्रोन एकमेकांशी संवाद साधून थव्याने शत्रूवर तुटून पडू शकतात. हे ड्रोन भारताच्या स्वतःच्या ‘नाविक’ या जीपीएस प्रणालीवर कार्य करतात आणि साध्या पिकअप ट्रक किंवा एसयूव्हीवरूनही लाँच केले जाऊ शकतात.
पाकिस्तान आणि चीनला स्पष्ट संदेश
भारताची ही वाढती शक्ती शेजारील शत्रू राष्ट्रांसाठी एक मोठा इशारा आहे. पाकिस्तानसाठी याचा संदेश साधा आणि स्पष्ट आहे – आता अंतर तुम्हाला सुरक्षेची हमी देऊ शकत नाही. तर चीनसाठी हा एक धोरणात्मक संदेश आहे की, बीजिंगचे सीमेजवळील लष्करी तळ आता भारताच्या अचूक टप्प्यापासून सुरक्षित राहिलेले नाहीत. पिनाका रॉकेट प्रणालीचा वाढता पल्ला आणि स्वदेशी बनावटीच्या या शस्त्रास्त्रांमुळे भारत आता शस्त्रास्त्र आयात करणाऱ्या देशाकडून जगातील एक शक्तिशाली शस्त्र निर्माता देश बनण्याच्या दिशेने वेगाने पावले टाकत आहे.
